Op anderhalf uur varen vanaf de havenstad Whakatane, aan de oostkust van het Noordereiland in de Bay of Plenty, ligt de meest actieve vulkaan van Nieuw-Zeeland: White Island. Het eiland is de top van een mariene vulkaan die het noordoostelijk deel van de Taupo Volcanic Zone markeert. De Taupo Volcanic Zone is een 240 km lange en 30 km brede actieve vulkanische zone op het Noordereiland die bekend staat om zijn vele geothermale verschijnselen zoals geisers, hete bronnen en modderpoelen.
De vulkanische activiteit op het Noordereiland is het resultaat van subductie van de Pacifische Plaat onder de Indo-Australische Plaat; de actieve Pacifische plaatrand is onderdeel van de zogeheten Ring of Fire. Vanaf White Island in noordoostelijke richting strekt zich een reeks van bijna honderd onderzeese vulkanen uit die deel uitmaken van de Kermadec Ridge, een eilandboog tussen Nieuw-Zeeland en Tonga. De Kermadec Trench met een diepte van ca. 10 km is een van diepste oceaantroggen ter wereld.
White Island is in geologisch opzicht erg jong. De ouderdom ligt tussen 100.000 en 200.000 jaar; in de huidige vorm is het eiland ca. 16.000 jaar oud. De vulkaan reikt tot 321 m boven zeeniveau en heeft een oppervlak van 2,4 bij 2 km; vanaf de zeebodem gemeten is de totale hoogte 760 m. Met een totale oppervlakte op de zeebodem van 16 bij 18 km is het snel te berekenen dat slechts 1,6% van White Island boven zeeniveau ligt! Het eiland is opgebouwd uit de silica-rijke vulkanische gesteenten andesiet en daciet, zoals ook de andere
vulkanen in de Bay of Plenty.
Lees het volledige artikel (uit 2011) op Natuurtijdschriften.nl
Aanvulling. De vulkaankrater was, tot aan de catastrofale eruptie in 2019, bijzonder goed toegankelijk omdat de kraterbodem nog geen 30 m boven de zeespiegel ligt en direct aan de oceaan grenst. De – bij gunstige weersomstandigheden – rustige baaien in het zuidoosten maakten het eiland goed bereikbaar voor schepen, die meestal in Crater Bay voor anker gingen.
Sinds de uitbarsting, die onverwacht kwam, behoort het toerisme, waarbij jaarlijks enkele duizenden reizigers White Island bezochten, tot de verleden tijd. Een uitgebreide documentaire over de eruptie en de nasleep ervan is te zien op Netflix.
